In de kerk:

Er is behoorlijk met de zerken geschoven. Bijna geen zerk ligt meer op zijn oude plaats. Vermoedelijk zijn een aantal verschoven bij het vernieuwen van het bankwerk in de jaren 1779, 1780 en 1781. Die bleven daardoor beter in het zicht. Het betreft 4 en 5, misschien 13 en 14. 7 zal zijn omgedraaid. De zerk voor Seerp van Galama (19) werd mogelijk van de zijkant, naar het midden van het koor verplaatst, terwijl die voor Aesge (6) en Gala (7) naar de zijkant gingen. Het ligt niet voor de hand dat Seerp (19) in het midden werd begraven, als dat al in het koor was. Eerder naast zijn grootvader Aesge (6) of zijn vader Gala (7). Die werden daar nu eenmaal eerder begraven dan Seerp.

Na al dit geschuif werden in de Franse tijd in het kader van de 'gelijkheid' de wapens, titels en andere onderscheidingstekens verwijderd. Voorzover de zerken  onder het bankwerk staken, zijn ze bewaard gebleven.

Toen het begraven in de kerk ±1828 verboden werd, zijn de predikanten niet meer in de kerk, maar daarbuiten begraven.

Van de state Hoxwier, inmiddels verschillende malen verkocht en in 1746/48 afgebroken, was er niemand meer, die aanspaak maakte hier begraven te worden. Vervolgens was de kerkvloer niet meer nodig om te begraven en ±1840 werd er een houten vloer aangebracht.

De zerken werden aan het oog onttrokken tot de restauratie in de jaren 90. Toen zijn de ze wéér verplaatst. Om het ontstane gat van 19 te dichten en 6 en 7 helemaal in het zicht te krijgen, zijn 6 en 7 naar elkaar toe en naar voren geschoven.

Tenzij anders aangegeven liggen/lagen de zerken met het front naar het oosten, de normale ligging van een grafsteen.

Met de vertalingen heb ik de hulp gehad van Th.E. van Bochove.

     
Links: de ligging van de zerken vóór de restauratie in de jaren 90, rechts van daarna [scan van een eigen tekening 1991].

Wie hier met betrekking tot de state Hoxwier begraven zou zijn (rood).

1. In het koor lag ten zuiden van  de blanke steen (15) met het front naar het westen een kindergraf van één van de latere eigenaren van Hoxwier. Toen nl. Hoxwier in 1665 wéér werd verkocht, werd Anna Nederhof de weduwe van Gatse van Boelens eigenaar (dit kan niet kloppen? Toen Iacob stierf, haar zoon? was Anna nog geen eigenaar. Er zit 60 jaar tussen. Iacob zou Boelens moeten heten. Het is wel toevallig dat hij ook Nederhof heet. Ik zit één of meer generaties fout. Het zal gaan om een oom of oud-oom van Anna. Dan is de achternaam Nederhof. Alleen was Anna toen nog niet eigenaar. Pachtte de vader of grootvader van Anna de state of de boerderij Hoxwier? Wie zegt het?). Anna Nederhof was een goede bekende van Theodorus à Brakel, predikant van Jellum Beers en laatst te Makkum (zij wordt genoemd in een boek van zijn hand: Trappen van het geestelijke leven, bijlage: De laatste uren). Randschrift: 'A^o 1601 DE | 14 OCTOBE^r STERF IACOB | NEDERHOF | OLT 2 IAER MIN 10 DAGE'.

[scan van een eigen foto 1973]

2. Toen Anna Nederhof (zie 1) stierf, werd haar zoon Suffridius van Boelens eigenaar van Hoxwier. Hij is griffier van het Hof van Friesland en lid van Gedeputeerde Staten geweest en was tot aan zijn dood in 1692 burgemeester van Leeuwarden. Suffridius was waarschijnlijk de laatste bewoner van Hoxwier.  Hij trouwde Jel van Beyma. Zij zouden op Hoxwier begraven zijn (?). Drie van hun kinderen werden in de kerk begraven. De zerk lag op de noord-zijde van het koor onder de banken. Daar de leggers onder het bankwerk op stenen rustten die op de zerk lagen, zijn er enkele stukken afgeknapt.  Spreuk op het rouwkleed: 'Evanuimus ut umbri' (wij zijn als schimmen heengegaan) en op de onderste banderol waarschijnlijk: 'morimur DUM [NASCi]mur' (wij zijn gestorven zodra wij geboren worden. Misschien ontleend aan de triniteitsspreuk 'ex Deo nascimur, in Christo morimur, per Spiritum Sanctum reviviscimus' (uit God worden wij geboren, in Christus sterven wij en in de Heilige Geest leven wij weer)?) . Opschrift: 'Anno 1684 den 17 Jannuarij is in  d[en] | Heere gerust Juffer Elske van Boelens | 14 Jaeren en 10 Maenden. | Anno 1672  den 17 December is in den | Heere gerust Juffer Ytje van Boelens oudt | drie Maenden en vijf Daegen. | Anno 1672  den 16 December is in den | Heere gerust Gaatse van Boelens out drie | Maenden en vier Daegen | Ende verwachten alle alhier een salige | opstandinge'. De alliantiewapens zijn bewaard gebleven: Boelens en Beyma.

Met de wapens van Boelens (roos)  en Beyma (2x tuorrebout en zwaard) [scan van een eigen foto 1991]

    
Rechts: Jeltje van Beyma (1643-1692) op een schilderij in Dekamastate [internet 2004]. Links: Suffridus van Boelens (1631-1692) op een schilderij in Dekamastate [internet 2004].

Eén van de erfgenamen van Suffridius was zijn dochter Maria, die door haar huwelijk met J.L. van Doys op Dekamastate te Jelsum kwam te wonen. Waar de oudste dochter, Anna Luca, terecht is gekomen is onbekend [internet 2004].

3. Aan de noord-zijde van het koor lag onder de banken met het front naar het westen een zerkje voor een kindergraf van de familie Hoxwier (†1536). Het bovenste gedeelte ontbrak en lag onder de vloer op de kop bij de preekstoel. De wapens zijn bewaard gebleven. Hector, jurist en waterstaatkundige, was zaakwaarnemer van Viglius van Aytta (die meestal in het buitenland verkeerde) voor zijn goederen in Friesland (Ayttastate in Swichum). Hector correspondeerde wel met Erasmus. Raadsheer bij het Hof van Friesland, later president van het Hof van Utrecht. Randschrift: 'A^o MV^c XXXVI | STERF HECTOR AESGO | HOXVIER ENDE | IEDWER HEREMA SOEN KIND'. Opschrift: 'HODIE MIHI. | CRAS TIBI.' Alliantiewapens, de ouders: Hector Aesgo Hoxwier (lelie) en Iedwer Herema (leeuw en 3x eikel). Kwartierwapens, de ouders van Hector: lb. Aesge Hoxwier en rb. Wick Dekama (2x lelie); de ouders van Iedwer: lo. Gerrold Herema en ro. Luits van Siaerda (leeuw).

    
 [links: scan van een eigen tekening 1973, rechts: scan van een afbeelding van het Hof van Friesland op de titelpagina van een boek (Joh. van der Sande: Decisiones Frisicæ) in J.H.A. Lokin, C.J.H. Jansen, F. Brandsma: Het Rooms-Friese recht, de civiele rechtspraktijk van het Hof van Friesland in de 17^e en 18^e eeuw, Hilversum/Leeuwarden 1999]

    
Links: schilderij van Viglius van Aytta in het Louvre [internet 2004]. Rechts: Portret van Erasmus in Rome (Galleria Nazionale d'Arte Antica) [internet 2004].

4. In het schip lag tegen de koorrand met het front naar het noorden de zerk voor Ds Lambarti. Opschrift: 'A 1603 den 2 Ianeuarij sterf In Christo | Die Godtsalige Iohannes Lambarti dienar | In den H- Evangelio Te Mantgum | | Betert ŭ Ende Neemt Goodts Woort Aen | Wilt door den doot Int Leven Gaen'.

5. In  het koor lag tegen de rand aan de noord-zijde met het front naar het westen de zerk voor twee kinderen van Ds Culenborg. Een linker reep is er bij het aanbrengen van het bankwerk afgeslagen en lag in het schip. Daar hoort de steen vermoedelijk oorspronkelijk, net als ook de vorige steen. Opschrift: 'A^o 1627  den 27 Apil is Paulŭs Cŭlenborgŭs | inden Heere gerust out.16.weeken. | A^o 1629 den 4 Junij is Petrŭs Cŭlenborgŭs | inden Heere gerust out.16.Dagen.'.

 [scan van een eigen foto 1973]

6. In het koor aan de noord-zijde de zerk voor Aesge Hoxwier (†1507) en zijn vrouw Wick Dekama (†1533).  Aesge of Aesgo , en niet Aelgo zoals men steeds maar foutief van elkaar overschrijft, liet in 1499 de huidige luidklok gieten door Gerard van Wou uit Kampen. De wapens zijn deels bewaard gebleven, voorzover de zerk onder het bankwerk stak. Randschrift in gotische letters: 'Int.iaer.ons.Heeren | M.v^c.en.vii.de.Acht.Novemb.sterf.de.eerb | are herscap.Asgha.Hector.Hoxvier. | En.den.vijf.october.a^o.1533.sterf.vick.dekama.sijn.hŭswroŭe'. Alliantiewapens: Hoxwier (lelie) en Dekama (2x lelie). Kwartierwapens : de ouders van Aesge; lb. Aesghe Aesges Hoxwier gehuwd met  lo. Jel van Hermana en de ouders van Wick; rb. Juw Dekama gehuwd met ro. Ydt Unia.

    
 [links: scan van een eigen tekening 1973, rechts: scan van een eigen foto 1973]

7. Aan de zuid-zijde van het koor lag met het front naar het westen de stukke zerk van Gala van Galama (†1559) en Foeck Hoxwier (†1554). De zerk, die uit tientallen delen bestaat, was vermoedelijk al kapot bij de vernieuwing van het bankwerk in de 18^de eeuw en zal toen omgedraaid zijn. De zerk is nog verder de vernieling in geholpen toen de zerk van Seerp van Galama 'ontdekt' werd. Om die te lichten is er gewoon een gat voor een vijzel ingehakt. De eens zo mooie zerk is bij de restauratie in de jaren 90 weer wat aan elkaar geplakten omgedraaid. De wapens zijn deels bewaard gebleven, voorzover de zerk onder het bankwerk stak. Gala werd geboren in Koudum (Galama-state) , maar ging op Hoxwier wonen. Randschrift: '.INT.IAER.ONS.HEEREN.M.  | .V^c.LIIII.XIX.IVNI.STERF.FVECK.HOXVIER.GALA.VA | GALAMA.WYF.ENDE.ANN^o.M.V. | LIX.DE.XXXI.MAII.STERF.DE.EDELE.EN.EERENTVESTE.GALA.^VAN.GALAMA'. Opschrift: 'Iaco 4 | VITA HOMINIS VAPOR |EST QUI AD EXIGVVM | TEMPVS APPARET ET |DEINDE EVANESCIT' ((apocrief bijbelboek) Jacobus: 4, Het leven van de mens is als een wolk, die voor korte tijd verschijnt en vervolgens verdwijnt). Alliantiewapens: lm. de ouders van Gala; Hartman Galama (lelie, ster) en Rieme van Osinga (lelie, roos), rm. de ouders van Foeck; Aesge Hoxwier (lelie) en Wick Dekama (2x lelie). Kwartierwapens: rb. de ouders van Hartman; Galo van Galama en Trijn Harixma, ro.  de ouders van Riem; Seerp Sijbrens van Osinga en Foeck Jankes Douma (zwaard), lb. de ouders van Aesge; Aesge Aesges Hoxwier en Jel Wijbrensdr. van Hermana (dubbele adelaar, 3x ster), lo. de ouders van Wick; Juw Dekama en IJdt Unia (halve maan).

Links-boven: reconstructietekening 1973 [scan van een eigen tekening]. Rechts-boven: deplorabele toestand van de zerk in 1991 [scan van een eigen foto]. Onder: waar de zerk onder het bankwerk lag, zijn de wapens bewaard gebleven (de rechter-zijde en boven) [scan van een eigen foto 1991].

Galama-dammen bij Koudum [internet 2004].

Vervolg in: 'Zerken (2)'

(20-03-07)