De stad is net zoals een aantal andere steden ontstaan aan een open verbinding met de zee. Daar, waar de zee wat tot rust gekomen was. Die verbinding was de rivier de A. Later is daarvoor in de plaats het Reitdiep gegraven. Stukken van de A bleven bestaan, zoals dat in de stad. De A vormt een deel van de binnenste grachtenring, die om het oude centrum loopt. De straat aan de stadszijde van de A, waar de kade bij vloed gebruikt kon worden, wordt Hoge der A genoemd. De straat aan de overzijde, die lager ligt en waar de kade bij eb gebruikt kon worden, heet Lage der A. In verband met de waterbeheersing en met het oog op een belegering is een ingenieus systeem ontstaan van sluizen en waterlopen. Lager gelegen gronden konden onder water gezet worden, zodat de stad over land onbereikbaar was. Ondertussen bleef het mogelijk om de stad over water veilig te bevoorraden. Door de sluis bij Zoutkamp, waar het Reitdiep in de Waddenzee uitkomt, zijn de waterwerken in de stad overbodig geworden en is eb en vloed niet langer merkbaar. Het zou een toeristsche attractie worden als de sluis bij Zoutkamp weer open gezet zou worden en je de natuur zijn gang liet gaan (er zou natuurlijk meer moeten gebeuren).

De straat tussen het Hoge der A en de Noorderhaven, waaraan de Sleutel gelegen is, heet de Hoek van Ameland. Dat komt, omdat daar de veerboot naar Ameland vertrok.
Op de hoek met de Noorderhaven was het havenkantoor. Vandaar het stadswapen in de witte gevel.
Je ziet uit op twee voormalige gasthuiscomplexen: het uit de middeleeuwen daterende Jacob en Anna Gasthuis (met ter herrinnering aan de kapel een koepeltje) en de (ge)Weldadige Stichting Ketelaar-Bos. Het gebouw van de Weldadige Stichting is van 1940.
De Noorderhaven is nu een vrijhaven. De bruine vloot heeft een ligplaats in de A
 

Tevoren stond er een gebouw tegen een ±14de eewse muur, die om de stad liep. Aan de binnenzijde daarvan. Volgens de kaart van Haubois (begin 17de eeuw) was de muur toen reeds afgebroken. Links-onder de Kranepoort, links-boven het Jacob en Anna Gasthuis (met de kapel op de hoek van de Visserstraat bij de Laan). Verdwenen zijn de huisjes bij de Visserbrug en de brug tegenover de Turftorenstraat
 

Op het plein er voor stonden vroeger huisjes. Deze zijn in 1762 afgebroken voor een vismarkt. Er kwam een gebouw, zoals je nu nog in Leiden aantreft. De visverkopers konden daar beschut tegen weer en wind hun waren op stenen visbanken uitstallen. Op een prent van A. Bulthuis uit 1773 zie je links de Sleutel, dan de Visbanken en vervolgens de Visserbrug. De Visserbrug werd vroeger Mussel-brugge genoemd, vanwege de mosselen die daar aan land werden gebracht en vervolgens werden vervent. Op de achtergrond, links het Hoge der A (was: 'bij der A') en rechts het Lage der A (was: 'bij de Soutketel' en 'over der A'). Aan de horizon de A-toren.
Het zou wel leuk zijn, als op de plaats van het pleintje een terrasje was
 

De A werd in 1662 bij de Visserbrug afgesloten door een spilsluis. Het gedeelte van de A tussen de Visserbrug en de A-brug (dus langs het Hoge- en Lage der A) heette officieel Zuiderhaven, maar de naam raakte nooit ingeburgerd. Het was ook verwarrend, want dit is de west-zijde van de stad en het zou dus Westerhaven moeten heten, maar aan de tweede grachtenring bestond al een haven met die naam. Op een aquarel van A.J. van Prooien uit 1861 is de 'Zuiderhaven' met links de Visbanken en op de voorgrond de Kleine Spilsluis te zien. De sluis is nutteloos geworden en verwijderd
 

Het Hoge der A gezien vanaf de andere zijde, vanaf de A-brug, op een ingekleurde prentbriefkaart (een gok: 1870). Hier woonden o.a. effecten- en graanhandelaar-schilder H.W. Mesdag en de dichter N.E.M. Pareau.
Op 1/3 van links de Turftorenstraat